• Per. Ara 8th, 2022

Bir uygarlığın çöküşü: Antik Suriye Krallığı

Byadmin

Eki 1, 2022

Antik Suriye, kuzeyde Toros Dağları, kuzeydoğudaki Yukarı Fırat ve güneydoğudaki Suriye Çölü ile sınırlanan çağdaş Suriye’den oldukca daha büyüktü.

Adı, çeşitli Asur halklarını tanımlamak için kullandıkları Yunancadır. M.Ö. 3’üncü binyılda ortaya çıkan, nispeten azca sayıdaki erken Suriye devleti, Sümer ve Akkad’daki çağdaşlarından birazcık farklıydı.

Dere sulamasına güvenmek yerine, kuzeyin tarımı yağmurla beslendi, bundan dolayı verim daha düşüktü ve daha geniş alanların yetiştirilmesi gerekiyordu (daha azca emekle beraber).

Netice olarak, şimal şehirleri uzak yerleşim yerlerinde yaşayan daha çok insanla daha ufak olma eğilimindeydi ve hala kalbinde kent devletleri olmasına karşın, daha oldukca ufak krallıklar şeklinde görünüyorlardı.
 

2.JPG

Fotoğraf: National Geographic

 

Amoritler, Fırat’ın batısındaki çağdaş Suriye topraklarına M.Ö. 2500 yıllarından itibaren gelmeye başladı.

Akkadianlar onlara Amurru adını verdiler ve onlardan oluşan gruplar Sümer’e doğru sürüklendiler ve sonunda Sümerleri Mezopotamya’da hükümdar olarak değiştirdiler.

Suriye’de, adları Amurru için kafi sayıda grup kaldı, sonunda Suriye’nin bir kısmı, tüm Fenike ve Levant’ı -Amurru nüfusunu içeren geniş alanları- belirli bir krallık, dil yada nüfus olarak adlandırmak için kullanıldı.

M.Ö. ikinci binyılın ilk bininci senesinde, Suriye halklarının bir çok Semitik lehçeler konuşuyordu, sadece Suriye’nin şimal bölgelerinde de oldukça belirsiz bir nüfus grubu olan Semitik olmayan Hurrian olduğuna dair kanıtlar var.

Hurrian adları, Nippur kadar güneyde bulunabilir ve bu da bölge genelinde dilsel heterojenlik düzeyini gösterir.

Karalama uygulamaları güneyden alındı ve görünüşe bakılırsa Babilliler tarafınca öğretildi, bu da hızla ikinci binyıl Mezopotamya’nın en mühim kent devleti oldu.
 

3.JPG

 

Dünyanın ilk yerleşim yerlerinden biri olarak ortaya çıkan Halep, MÖ. 11’inci binyılda uygarlık emareleri gösteriyor.

Eski Halep’in derhal güneyindeki alanlar -Tell el-Ensari ve Tell as-Sawda’da- en azından M.Ö. 3’üncü binyılın sonlarına tarihlenebilecek işgali ortaya koyuyor.

Ugarit ilk olarak, muhtemelen birkaç yüzyıl (hatta bin yıl) mevsimlik bir kamp olarak kullanıldıktan sonrasında kalıcı bir yerleşim yeri olarak kurulmuştu.

Bu aşamada müstahkem bir duvarın inşası, buradaki yerleşim düzeninin değiştiğini ve sitenin mevcut sakinlerinin ayrılma planlarının olmadığını gösteriyor.

Gelecek binyılın bir noktasında, MÖ. 10’uncu yüzyıla kadar önemsiz kalmasına karşın, Damascus’da kuruldu.

Al makhtum ilk olarak Suriye’nin büyük Yamkhad eyaletinin batısında, Orontes Nehrine ortalama 50 kilometre uzaklıkta bulunan kalıcı bir yerleşim yeri olarak kuruldu.

Kent M.Ö. ikinci binyılın başlangıcında tekrardan kuruluncaya kadar kaderi büyük seviyede bilinmiyor.
 

 

Karkamış, Ebla ve Tuba ilk olarak kalıcı yerleşim bölgeleri olarak kuruldu. Bunlardan ilki muhtemelen M.Ö. 7000 yıllarından beri kalıcı olmayan ya da başarısız yerleşim bölgeleri oldu.

Ebla ve (muhtemelen) Tuba yenidir, sadece ikincisinin kalıntıları hemen hemen keşfedilmemişti ve her ikisi de M.Ö. üçüncü binyılın ortasından sonuna kadar büyüklük elde etmek için küçükten adım atar.

Yaratılışları Sümer’inkinden daha geç olmasına karşın, kuzeydeki ilk Akkadlı ve Amorit kent devletleri daha azca doğrulanır ve bunların bir çok yalnızca Ebla ve öteki yerlerde bulunan daha sonraki yazılardan bilinir.

İsimle tanımlanabilenler içinde Fırat süresince Karkamış (M.Ö. 3000’de bahsedilir), Emar ve Tuttul ile Arpad, Ebla ve Gebal (her ikisi de yukarıda belirtilir), Hamat, Tuba (gene M.Ö. 3000’e bakınız) ve batıda Ugarit bulunur.

Bu devletler diplomatik ve ticari yollarla birbirleriyle temas halindedir. Ebla ve Aleph şeklinde bu merkezlerden bazıları da iradelerini çevre devletlere dayatabiliyor şeklinde görünse de askeri eylemlerinin ayrıntıları nispeten bilinmiyor.

Bölge, kuzeyden gelen barbarların istilaları ve Yakın Doğu’da üç yüz yıl kadar devam eden soğuk ve kurak dönem sebebiyle bozulmuştur.

Ebla şeklinde bazı şehirler Naram-Sin of Agade tarafınca fethedilir. İstikrarsızlaştırmadan yararlanıyor olması olası, sadece bu fetih ortalama yarım yüzyıl öncesinden geldiğinden, bunun en azından kısmi bir sebebi de olabilir.
 

 

Zagros Dağları’nda yaşayan ihtimaller içinde Hint-Avrupa kabileleri olan ‘kuzeyden gelen barbarların’ ilk olarak Gutlulardan bahsedilmiş olduğu şeklinde sorunlara yol açması rastlantı olmaktan öte bir şey şeklinde görünüyor.

Aynı dönemde, Luvi halkları biçimindeki Hint-Avrupa kabileleri cenup Anadolu’ya yerleşmekte ve bu gruplardan birinin daha güneydeki keşifleri araştırmaktan görevli olmasını olası kılıyor.

Yazları üçüncü hanedanlığının gelişmesi esnasında Suriye devletleri cenup ile dostane ilişkiler sürdürmekteydi.

Sadece, Ur’un yıkılmasından sonrasında, Suriye arkeolojik kayıtları, bilinmeyen nedenlerden dolayı Suriye’nin kuzeyindeki yerleşim yerlerinin sayısında ve boyutlarında bir azalma bulunduğunu gösteriyor.

Suriye ile ilgili belgeler, Mari’deki arşivlerin başlamasından ortalama iki yüzyıl ilkin bir boşluk yaşıyor.
 

 

Bir tek güneydeki tecim yollarını denetim eden şehirlerin ayakta kalmayı başarmasıyla bölgenin ekonomik bir gerileme yaşaması mümkün.

Bunlar içinde Ebla, Tuttul ve Urshu ve Akdeniz kenti Gebal’dan gelen haberciler de içeriyor. Ne askeri ne de siyasal açıdan Suriye kentinin hakim olduğuna dair bir işaret yok.

Mühim olarak, bu zamana kadar bölgede, Ur’un düşüşüne büyük katkıda bulunan yarı göçebe bir halk olan kuvvetli bir data kirliliği var.

Suriye tamamen toparlandı ve eski Suriye’nin uzak kuzeyindeki Yadiya ve batı merkezindeki Katna da dahil olmak suretiyle yeni ufak devletler yada tamamen kentleşmiş şehirler dalgası belirginleşti.

Beraber, hükümdarları bilgilendirilmelerinin ne kadar yaşamsal bulunduğunu gösteren diplomatik yazışmaların büyük saray arşivlerini tutan bir krallık sistemi oluşturuyorlar.

Devam edecek…

 

 

*Bu makalede yer edinen fikirler yazara aittir ve Independent Türkçe’nin editöryal politikasını yansıtmayabilir. 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

mersin escort antalya escort bursa escort antalya escort istanbul evden eve nakliyat fethiye escort escort bayan