• Cum. Eyl 30th, 2022

Büyük Saldırı ve Ali İhsan Sabis Paşa

Byadmin

Ağu 28, 2022

Kurtuluş Savaşı’nı son erdiren Büyük Saldırı’un 100. yıldönümüne birkaç gün kaldı.

Başta Afyon olmak suretiyle çeşitli kent ve yörelerde kutlama ve anma törenleri yapılacak.

Yeni kitaplar, makaleler ve belgeseller Büyük Saldırı’un değişik taraflarını okuyucu ve seyircilere sunuyor.

Sadece bu mühim muharebeyi ve zaferin kazanılmasında hizmeti olanları iyi bildiğimizi hâlâ söyleyemeyiz. 

Büyük Saldırı mevzusunda en mühim eksiklik, neredeyse bir yıl devam eden hazırlık periyodunun tüm detaylarıyla incelenmemiş olmasıdır.

Bu zamanda Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşları bir taraftan meclis ve dışındaki siyasal karşıcılık ile savaşım ederken öteki taraftan diplomatik görüşmeleri icra etmekte, milleti ve orduyu seferber etmekteydi. 

Her biri oldukça sıkıntılı olan bu siyasal, diplomatik, ekonomik ve askeri hazırlık sürecinde karşılaşılan mühim bir mesele bu değişik mevzularda sorumluluğu üstlenecek uzmanları bulabilmekti.

Sakarya zaferi sonrasında alt ve orta düzeyde subay temini problemi aşılabilmişti.

Fakat ordu ve kolordu komutanlığı görevini üstlenebilecek deneyimli ve güvenilir general bulunamıyordu.

Üstelik ordu komutanlığı meydana getirecek general “manevracı” olmalıydı. Doğrusu Yunan ordusunu kuşatıp imha edecek taarruzu icra edecek kapasitede birisine gereksinim vardı.

Malta adasından kaçıp gelen Ali İhsan (Sabis) Paşa aranan özelliklere fazlasıyla sahipti. Askeri bir entelektüeldi.

Balkan Savaşları sonrasında yazdığı sert eleştirilerle dolu kitabıyla bir çığır açmış başka subayları yazmaya teşvik etmişti.

I. Dünya Savaşı esnasında Kafkas ve Irak cephelerinde mühim başarılara imza atmıştı.

“Manevracı” paşa diye bilinmesinin yanı sıra, emsallerinden değişik olarak yönetimsel ve lojistik mevzularda da kabiliyetiyle tanınmaktaydı.

Sadece Ali İhsan Paşa aşırı tutkulu, geçimsiz ve denetim altına alınması güç bir generaldi. 
 

1_Ordu_Komutanı_Ali_İhsan_Sabis_Paşa.jpeg

1. Ordu’nun komutanı Ali İhsan (Sabis) Paşa

 

Mustafa Kemal Paşa, negatif özelliklerini oldukca iyi bilmesine ve hatta Balkan Savaşları esnasında Şarköy-Bolayır Muharebesi’nde ciddi mesele yaşamasına karşın Ali İhsan Paşa’yı yeni kurulan ve Büyük Saldırı’un aslolan yükünü üstlenecek 1. Ordu’nun komutanlığına atamaktan çekinmedi.

Şu sebeple Ali İhsan Paşa hem de iyi bir eğitici ve öğretmendi. Yeni ordunun kurum, teşkilatlanma ve eğitimini yapabilecek en iyi adaydı.

Ali İhsan Paşa, geçmişte mesele yaşamış olduğu ve Harp Akademisi’nden dönem arkadaşı Mustafa Kemal Paşa’nın emrinde emek harcama mevzusunda mesele çıkarmadı.

Fakat kendisinden iki yıl kıdemsiz Batı Cephesi Komutanı İsmet (İnönü) Paşa’nın emrine girmekten oldukca rahatsız oldu.

7 Ekim 1921’de 1. Ordu Komutanlığı’na atandığında kendisine oldukca yakında saldırı gerçekleşecek bunu mesele yapma diye söz verdiler. 

Ali İhsan Paşa göreve başladığında ordusunun ve Batı Cephesi’nin yakın bir tarihte saldırı etmesinin maddi olarak mümkün olmadığını fark etti.

Birlikler personel, tabanca, teçhizat ve araç-gereç açısından kadrolarının yarısına sahipti.

İkmal iaşe sistemi kurulamadığı benzer biçimde cephane ve yiyeceklerin ileri depolaması gerçekleştirilememişti. 

Aslen bu durumunu İsmet ve Fevzi (Çakmak) paşalar da bilmekteydi. Fakat siyasal ve diplomatik koşullar bunu açıkça söylemelerini engellemekteydi.

Bu biçim hassasiyeti olmayan Ali İhsan Paşa kendisine yakın bir tarihte saldırı olacak diye tertipli olarak gelen emirler karşısında sinir krizleri geçirip fevri cevaplar verdi.

Moralinin bozuk olmasına karşın Ali İhsan Paşa ilkin detaylı denetlemeler yapmış olup birlikler üstünde tam bir komut komuta tesis etti.

Arkasından en üstteki komutandan en düşük rütbedeki ere kadar herkesi kapsamlı eğitime aldı.

Cephe peşinde eğitim merkezleri açıldı ve uzmanlık alanlarına yönelik uygulamalı eğitim ve kurslar verilmeye başlandı. 

Ali İhsan Paşa birlik eğitimi ve manevralara hususi ehemmiyet verdi. Şu sebeple subay ve erlerin bir çok yeni atanmış yada düzen edilmişti.

Birlik ruhu ve sinerjinin doğması için yoğun uygulamalı eğitime gereksinim vardı.

Direkt Cephe Komutanlığı emrinde olmasına karşın ikmal ve iaşeyi elde eden menzil teşkilatı da Ali İhsan Paşa’nın taşkın enerjisinden nasibini aldı.

Paşa her daim birlikleri denetlediği benzer biçimde güvenilmiş olduğu subaylara kılık değiştirtip gizlice birlikleri denetim ve denetimini yaptırtmaktaydı. 

Ali İhsan Paşa’nın sert ve amansız komuta sistemi emrindeki kolordu ve tümen komutanlarının bazılarının isyan etmesine niçin oldu.

Bazıları çözümü birliklerini yeni kurulan 2. Ordu emrine alınmasını sağlayarak bulurken ötekiler paşayı şikâyet etmeyi tercih etti.  

Ali İhsan Paşa, Sad saldırı planından da rahatsızdı. Fevzi Paşa tarafınca hazırlanan plana gore cephenin sol kanadında Dinar bölgesinde sıklet merkezi teşkil edip (tümenlerin çoğunun burada toparlanması) düşman savunmasının zayıf olduğu Çivril-Uşak istikametinde geniş bir kuşatıcı saldırı ile düşmanın çevrilip imha edilecekti.

Ali İhsan Paşa, lojistik açıdan bunun mümkün olmadığını menzil teşkilatının mevcut kapasitesiyle lüzumlu yığınağı Sandıklı’ya yapamayacağını ve saldırı başladıktan sonrasında destek veremeyeceğini düşünmekteydi.

Ek olarak 2. Ordu uzakta kalacağından saldırı esnasında 1. Ordu’yu desteleyemeyecekti.

Üstelik Yunanlar fark edip iki ordu arasına karşı saldırı yaparsa bir felâketin yaşanacağını değerlendirmekteydi.

Ali İhsan Paşa’ya gore Afyon güneyindeki sarp bölgeden ilkin yarma peşinden dar kuşatıcı manevra daha büyük başarı şansı tanımaktaydı.

Afyon güneyindeki yığınağı menzil sistemi bazı yapısal değişimlerle destekleyecek düzeydi.

Ek olarak dar manevra demek 2. Ordu’nun destek mesafesinde kalmak ve koordineli hareket etme imkânına haiz olmaktı.

Uzun tartışmalar ve Yunanların Sandıklı’daki birlik toparlanmasını fark edip önlem almaları üstüne Ali İhsan Paşa’nın teklifi kabul edildi.

Bu bölüm, mevzuyla ilgili referans noktalarını ihtiva eder. (Related Nodes field)

Büyük Saldırı ertelendikçe Ali İhsan Paşa’nın İsmet Paşa ve astlarıyla yaşamış olduğu problemler katlanarak artmaya devam etti.

Mustafa Kemal Paşa gelen yoğun şikâyetlere karşın paşayı görevde tuttu.

Bardağı taşıran Ali İhsan Paşa’nın meclisteki muhalif milletvekilleriyle olan ilişkilerinin ortaya çıkması ve 1. Kolordu Komutanı İzzeddin (Çalışlar) Paşa’nın istifaya girişim etmesi oldu.

19 Haziran 1922’de Ali İhsan Paşa ordu komutanlığından alınıp askeri mahkemeye sevk edildi.

Yerine ise Ali Fuat (Cebesoy) ve Refet (Bele) paşaların görevi kabul etmemesi üstüne Sakallı Nurettin Paşa atandı.

Nurettin Paşa hemen hemen iki aydır komutanı olduğu 1. Ordu ile Büyük Taarruzu gerçekleştirmek durumunda kaldı.

Nurettin Paşa, atak ve yürekli bir komutandı. Fakat Ali İhsan Paşa’nın yerini dolduramadı.

Bir askeri tarihçi olarak alternatif tarih yaklaşımlarını sevmesem de Ali İhsan Paşa görevden alınmayıp ordu komutanlığına devam edebilseydi oldukca daha büyük bir zaferin kazanılmasını sağlayabileceğini değerlendiriyorum.

Sebebine gelecek olursak 1. Ordu’yu kurup muharip birlik haline getirenin kendisi olmasının yanı sıra Büyük Saldırı’un manevra planının hazırlanmasında mühim görevi olmuştur.

Muhtemelen taarruzun ilk günü 26 Ağustos’ta yaşanmış olan sorunların büyük kısmının üstesinden gelebilirdi.

Fakat en önemlisi ikinci gün cephe yarıldıktan sonrasında Yunan birlikleri batıya çekilirken Nurettin Paşa benzer biçimde plana bağlı kalıp kuzeye ilerleme emri vermeyeceği açıktır.

Şu sebeple Ali İhsan Paşa’nın en mühim özelliği durumu okuyabilme kabiliyetiydi.

Doğrusu cephedeki gelişimleri yakinen takip edip gerekirse risk alıp plan dışına çıkma inisiyatifini almasıdır. 1. Dünya Savaşı esnasında bunu onlarca kere yapmıştı.

Netice olarak Ali İhsan Paşa Büyük Saldırı esnasında fiilen vazife yapmasa da kazanılan zaferde katkısı büyüktür.

Görevine devam etseydi Yunan ordusuna daha sert bir darbe indireceğini değerlendiriyorum.

Mustafa Kemal Paşa, dönem arkadaşının potansiyelini bilmiş olduğu için haziran ayına kadar gelen yoğun şikâyetlere karşın onu görevden almadı.

Fakat sonunda o da baskıya dayanamadı. Ne yazık ki taşkın zekâya haiz komutanları denetim altında tutup onlardan yararlanmak oldukça güçtür.

Ordular bir çok vakit kapasitesi daha düşük fakat itaatkâr komutanları tercih eder. 

Ali İhsan Paşa erkenden emekli edilmeyi bir türlü hazmedememiş ve uzun emeklilik yıllarında bir taraftan anılarını kaleme alırken öteki taraftan askerlikte gelemediği mevkilere siyaseten gelmeye çalışmıştır.

II. Dünya Savaşı esnasında Nazi Almanya’sını desteklemesi ve oldukca partili dönemde seçime katılıp milletvekili seçilmesi hep doygunluk olmamış hırsı ve küskünlüğü yüzündendir.

Fakat siyasette de aradığını bulamamıştır. Bu yüzden Büyük Saldırı’daki katkısı unutulmuştur.

 

 

*Bu makalede yer edinen fikirler yazara aittir ve Independent Türkçe’nin editöryal politikasını yansıtmayabilir. 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

mersin escort antalya escort bursa escort antalya escort istanbul evden eve nakliyat fethiye escort escort bayan