• Cum. Ara 2nd, 2022

İkinci Elizabeth’in mirası | Independent Türkçe

Byadmin

Eyl 26, 2022

Bir fani hakkında söylemesi her ne kadar hoş ve yakışık olmasa da İkinci Elizabeth kim bilir on senelerdir beklendiği suretiyle vefat etti.

Akıllardaysa Kraliçe hakkında, defin işlemleri tamamlandıktan yedi gün sonrasında bugün, ilerde pek oldukca tarihçiyi ve politika bilimciyi ilgilendirmeye devam edecek iki sual kaldı:

İkinci Elizabeth’in tarihî bir mirası var mı ve var ise bu miras nedir? 

Büyük Britanya ve Şimal İrlanda Birleşik Krallığının kraliçesi Elizabeth Windsor, bir zamanlar “averaj insan ömrü”ne eş tutulan 70 senelik iktidarıyla hafızalara çoktan kazındı.

Avrupa’nın, Fransa Kralı XIV. Louis’den (1638-1715) sonrasında en uzun süre tahtta kalan monarkı unvanını taşıyan İkinci Elizabeth, en o kadar da bu zamansal uzam sebebiyle küreselleşmiş ve yine kabileşen dünyada bir popüler kültür ikonu hâline geldi.

Fakat müteveffa Kraliçe’nin tek “mirası” bundan ibaret değil.

“İkinci Elizabeth Çağı”ndan anlatmak mümkün mü?

İngiltere geçmişine damga vuran monarkların adı saltanat sürdükleri dönem verilir.

Gelgelelim, rekorlarla anılan Elizabeth’in uzun soluklu ömrü ve saltanatı adaşı Birinci Elizabeth (1533-1603) ya da kendinden ilkin Britanya tahtında üstün dereceli sahibi Kraliçe Victoria (1819-1901) benzer biçimde adını koca bir dönem vermesi, en azından şimdilik, mümkün görünmüyor.

Kraliçe Victoria.JPG

Tudor sülalesinden Bakire Kraliçe, 45 senelik saltanatında İngiltere’yi 16’ncı yüzyılın mühim bir güç hâline getirmiş; çağının edebiyatı, mimarisi, harp ve politika zanaatına, kısacası zevkine, adını vermişti.

Shakespeare’lerin devrinden Dickens’lara uzandığımızda, 19’uncu yüzyılda aynı iktidar Victoria’ya da nasip olmuştu.

Aslına bakarsak devrimler çağından sanayi ve buyuruculuk hakimiyetine uzanan “en uzun yüzyıl”da İngiltere’de ve -sınırlarında güneş batmamasından mütevellit- dünyada bir “Victoria Çağı”ndan anlatmak güç geliyor.

Gene de edebiyattan salon kültürüne hızlanan, küreselleşen, “ilerleyen” 19’uncu yüzyıl ada ülkesinde Victoria, yegâne hakimiyetin sembolü olarak, ebedileşti(rildi).
 

Kraliçe II. Elizabeth.JPG

Kraliçe II. Elizabeth’in
1958’de çekilen fotoğrafı

Peki Soğuk Harp’tan bugüne, sayısız değişime sahne olmuş, Stalin’den Trump’a sayısız figürle devirdaşlık etmiş, Beatles’tan Adele’e türlü türlü sanatçının gelip geçmiş olduğu yetmiş yılda monarşinin değişmez yüzü olmuş Elizabeth Windsor benzer bir akıbeti paylaşabilir mi?

Bunu söylemek iki sebepten güç. Ilk olarak son yetmiş senelik siyasî ve toplumsal değişiklik, tarihin hiçbir döneminde yaşanmadı.

1950’lerden 2000’lere dek “ilerleme”nin ivmesi hızla terfi etti; 2010’ların sonunda ise iki yüz karakterlik ifadeler ya da otuz saniyelik görüntüler insanoğlu için bunaltıcı, bunaltıcı hâle büründü.

Unutkanlık küresel bir hastalık hâlini aldı. Bu hızlanmadan yetmiş senelik saltanatın, köhnemiş bir aristokrasinin kendi payını almamasını beklemek gerçekçi olmazdı.

İkinci olarak, Elizabeth, kendinden asırlar ilkin gelen iki kuvvetli hanım önder benzer biçimde bir erke hiçbir vakit haiz olmadı.
 

Kraliçe II Elizabeth.jpg

Kraliçe II. Elizabeth, Edinburgh Dükü Prens Philip ile taç giyme töreninde, Haziran 1953 / Fotoğraf: Wikipedia

 

İngiltere’nin İkinci Abdülhamid’i

26 yaşlarında kendini beklenmedik halde tahtta kabul eden Kraliçe, klasik anlamda krallıkların ve imparatorlukların tarihin tozlu sayfalarına karıştığı bir siyasî atmosferi karşısında buldu.

İkinci Dünya Savaşı’nın ertesinde Sovyetler Birliği ve ABD’nin öncülüğünde ezilen halklar veya manda ve protektora altında bulunan devlet ve siyasî yapılar birer birer hürriyetlerini ele geçirdiler.

Bunların kimisi kanlı kimisi şanlı devrimlerle yada süper güçlerin bitkin imparatorlukları zorlamasıyla gerçekleşti. 

Vefatından ilkin tarihî bir karakter olmuş Winston Churchill’i başbakanı olarak kabul eden genç Kraliçe, bu sebeple gitgide sınırları daralan fakat imajını ve enerjisini korumaya çaba eden bir devletin başına geçti.

Tıpkı genç yaşta, amcasının ve ağabeyinin peşinden, beklemedik şekilde tahta geçen Osmanlı Sultanı İkinci Abdülhamid benzer biçimde.
 

Sultan II. Abdulhamid.jpg

Sultan II. Abdulhamid tahta çıkışının kutlamaları esnasında, 31 Ağustos 1876 / Fotoğraf: DeAgostini

 

Okuduğunuz bu tarihî-siyasî metni büyük gayretle bir analoji ve parodiye çevirmeye çalışmıyorum.

Elizabeth, bazı açılardan İngiltere’nin Abdülhamid’i benzer biçimde yargı sürdü. Gençken monark oldu, uzun süre tahtta kaldı, devrinde toprak kayıpları çoktu, ülke gene de modernleşmesini sürdürdü. Tarih olmuş bir sistemin temsilcisiydi.

Öte taraftan Abdülhamid kadar talihli değildi. İktidarı yalnız kağıt üstünde devam etti, her ne kadar Britanya halkından alınan milyonlarca sterlinle kendisinin ve ailesinin refahını sürdürmüş olsa da.

Eşi, kardeşi ve evlatlarının adı onlarca skandala karıştı; ne var ki içinde bulunduğumuz çağ Abdülhamid’inkinden değişik olarak (daha büyük bir) süratin ve şeffaflığın çağıydı.

Tüm bu şanssızlıklarına karşın Osmanlı hükümdarından değişik olarak sürgün edilmedi, rejim değişikliği görmedi yada sürgünde bulunmuş olduğu şehrin düşman eline geçtiğini görmedi.

Dekolonizasyonla boğuşan bir başkentten, aralarında Kanada, Avustralya, Cenup Afrika benzer biçimde ülkelerin bulunmuş olduğu 32 değişik devletin devlet başkanlığı makamında bulunmuş oldu.
 

AFP.jpg

Kraliçe II. Elizabeth ve oğlu Charles, 2017’de Parlamentonun Eyalet Açılışı töreninde / Fotoğraf: AFP

 

Skandaldan skandala Üçüncü Charles devri

Elizabeth Windsor’un soyut mirasından ve mal mülkünden geriye bıraktığı bir başka nesne var ki o da oğlu Charles.

Tahta geçer geçmez dünyanın gözü önünde onlarca kere hiddet nöbeti geçirmiş yeni kralı, annesininki kadar uzun olmayacak fakat minimum onunki kadar kargaşa ve bunalımlı ve hareketli bir saltanat bekliyor, diyebiliriz.

Britanya tarihindeki adaşları pek de hoş akıbetli değilseler de bu Üçüncü Charles için ümitsizlik sebebi mi, kestirmek güç.

Nitekim Birinci Charles (1600-1649) tahttan edilmiş ve kellesinden olmuş; oğlu İkinci Charles (1630-1685) ömrünün bir kısmını sürgünde geçirmiş, devrinde vebadan (1665) Büyük Londra yangınına (1666) pek oldukca yıkım vuku bulmuştu.

Diana Spencer’dan (1961-1997) beri adı türlü skandallara ve magazin haberlerine mevzu olan yeni kralın önündeyse ekonomik krizle boğuşan bir halk ve patlamaya hazır nükleer dünya savaşı var.
 

III. Charles.jpg

Kral III. Charles / Fotoğraf: Reuters

 

İkinci Elizabeth’in siyasî ve tarihî projesinin, sonunda de mirasının, olmadığı aşikar. Kendinden bağımsız gelişen onlarca sebeple birlikte dünya tarihinde de yalnız uzun ömrü yardımıyla kırdığı rekorlarla anılacak.

Gelgelelim adını bir dönem vermesi her ne kadar güç olsa da kültürel mirasının, tv ve bilgisayar çağına damga vurmuş bir devlet başkanı, bir monark olarak bir nebze de olsa yaşayacağı gözüküyor.

Sonuçta Britanya nüfusunun yüzde 75’inden fazlasının hafızasında hükümdar olarak yalnızca o vardı. Şimdi aslolan mirası olan oğlu Charles ile birlikte yeni bir dönemecin eşiğinde Birleşik Krallık.

Avrupa’daki öteki sokak hareketleri benzer biçimde üstü örtülen protestolar ve eylemler, asırlardır aslolan güç olan hükûmet ve parlamentonun politikalarına iyi mi yön verecek?

Üçüncü Charles, son yıllarda değişik İngiliz gazetelerinin işaret etmiş olduğu benzer biçimde, siyasete dahil olmaya çalışacak mı?

Devrinde üçüncü bir dünya savaşı, bir nükleer kıyamet mi göreceğiz?

Umulur ki Charles isminin laneti bu devrin insanları olarak bizleri de bulmaz ve İkinci Elizabeth’in sosyo-kültürel mirasını daha uzun ve detaylı şekilde münakaşaya, yazmaya devam edebiliriz. 

 

 

*Bu makalede yer edinen fikirler yazara aittir ve Independent Türkçe’nin editöryal politikasını yansıtmayabilir. 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

mersin escort antalya escort bursa escort antalya escort istanbul evden eve nakliyat fethiye escort escort bayan