• Per. Eki 6th, 2022

İzlenmesi ihtiyaç duyulan kanalizasyon sistemi | Independent Türkçe

Byadmin

Eyl 19, 2022

Etkili atık su yönetimi, hem sel tehlikesinin azaltılmasında hem de hastalıkların önlenmesi kanalıyla halk sağlığında tehlikeli sonuç bir rol oynar.

Türkiye’de 2018 senesinde, belediye nüfusunun yüzde 98,6’sına, köy nüfusunun ise yüzde 99,4’üne olmak suretiyle toplam nüfusun yüzde 98,6’sına içme ve kullanma suyu şebekesi ile hizmet verilmektedir.

2020 senesinde ise, belediye nüfusunun yüzde 98,7’sine, köy nüfusunun ise yüzde 99,3’üne olmak suretiyle toplam nüfusun yüzde 98,8’ine içme ve kullanma suyu şebekesi ile hizmet verilmektedir.

Türkiye’de 2018 senesinde belediye nüfusunun yüzde 90,7’sine, köy nüfusunun ise yüzde 55,5’ine olmak suretiyle toplam nüfusun yüzde 88,5’ine kanalizasyon şebekesi ile atık suların uzaklaştırılması hizmet verilmektedir;

2020 senesinde ise belediye nüfusunun yüzde 91,1’ine, köy nüfusunun ise yüzde 59,1’ine olmak suretiyle toplam nüfusun yüzde 89,3’üne kanalizasyon şebekesi ile hizmet verilmektedir.

Belediyelerde boşalım edilen şahıs başı günlük averaj atık su miktarı 189 litre olarak tespit edilmiştir.

Kanalizasyon sistemleri yüksek maliyetli yatırımlardır. 

Boru çapına, astarlı olup olmama durumuna, boru özelliğine, işçilik bedeline, şehrin topografı yapısına ve öteki kalemlere bağlı olarak kanalizasyon sistemi yatırımı birim maliyeti ortalama olarak 294 bin 664 dolar/kilometredir.

Kentsel kanalizasyon sistemleri, atık su ve yağmur suyunu arıtma tesislerine taşıyan en mühim kent içi yaşam hatlarından biridir.

Yüksek bir ekonomik kıymeti temsil eden, dünyanın her yerindeki bir çok şehirde kentsel kanalizasyon sistemleri, yaşlanma, yıpranma, yanlış kullanma ve yanlış yapım sebebiyle bozulmaya uğramaktadır.

Bundan dolayı, korunmaları için doğru seyretme, bakım ve rehabilitasyon gereklidir. Sadece yer altı konumları durumlarını izlemeyi ve anlamayı zorlaştırıyor.

İstenmeyen suyun kanalizasyon şebekelerine sızması, kentsel kanalizasyon sistemlerinde mühim zorluklardır.

Sürdürülebilir kentsel su yönetimi için kanalizasyon şebekesinin performansını idrak etmek için istenmeyen atık su ve yeraltı suyu girişinin yeri ve büyüklüğü ile ilgili soruları yanıtlamak esastır.
İstenmeyen suyun (yeraltı suyu ve yasadışı atık su) kanalizasyon şebekelerine giriş/çıkışları, sürdürülebilir kentsel atık su yönetiminin toplumsal, çevresel ve ekonomik yönleri ile kimyasal ve enerji kaynakları üstünde negatif sonuçlara haizdir. 
   

1.jpg

Biçim 1. İllegal atık su bağlantısı ve taşan boyalı atık su 

 

İstenmeyen atık sular, kanalizasyon şebekelerinin ve atık su arıtma tesislerinin aşırı yüklenmesini tetikler.

Ek olarak kentsel alanlarda mahalli sel ve sıhhi kanalizasyon taşması riskini artırırken, pompalama emek harcama süresini uzatır ve aşırı enerji tüketilmesine niçin olur.

Kanalizasyon bacasından taşan atık sular çevrede ciddi sıhhat ve kirlenme riski oluşturur.

Tüm bu sonuçlar, kanalizasyon sistemlerinin performansının düşmesine, işletme ve bakım maliyetlerinin artmasına, aşırı enerji tüketimine, bakım ve işletme sıklığına ve çevresel sorunlara neden olur.
 

2.JPG

Biçim 2. Menhollerden taşan kirli atık sular

 

Kanalizasyon sistemindeki atık suların kirlilik yükleri değişken olmamalıdır. 

Kanalizasyon sisteminin bulunmuş olduğu bölgedeki iklim koşulları, yıl süresince yeraltı suyu seviyesindeki değişimler, kanalizasyon sisteminde taşınacak atık suyun miktarı ve kalitesi, bacaların konumları, birbirine uzaklıkları benzer biçimde pek oldukça etken kanalizasyon sisteminde kullanılan elemanların yıpranma ve hasar görme oranlarını, işlevini muntazam bir halde görme kapasitesini, dolayısıyla da minimum denetim edilme sıklığını etkisinde bırakır.

Bu ve benzeri bilginin bir veri tabanında ya da informasyon sisteminde saklanması ve gereksinim duyulduğunda bu verilerin kullanılarak sistemin işletimi ile ilgili yeni düzenlemelerin yapılmasıyla kanalizasyon sisteminin daha uzun süre verimli bir halde çalışmasına olanak sağlanmalıdır.

Öteki taraftan yasadışı atık su bağlantısından ve yağmur suyu ile taşınan sedimentlerden dolayı kanalizasyon sisteminde sediman birikmesi ve kemerleşmesi sebebiyle sık sık bacalarda görülen taşmalar, atık sudaki bir ekip korozif maddeler yüzünden boruların yıpranması, çökmesi ve çatlaklar oluşması, yanlış borulama bağlantısı yapılması ve çatlaklardan/bağlantılardan yeraltı, yerüstü ve içme suyu şebeke sisteminden temiz suların sızması atık su arıtma tesisinde ciddi problemler) kaynaklanacak çevresel ve finansal negatif tesirleri oluşturur.

Bazı şehirlerde, endüstri işletmelerinin atık sularının belediye kanalizasyon sistemlerine ön arıtma yapmadan yasadışı boşalım etmeleri, belediye arıtma tesislerine giriş miktarı, kirlilik yükü ve kalitesi üstünde ciddi negatif etkisinde bırakır gösterir.

Birçok durumda, endüstriyel deşarjlar, hacimsel akış hızlarındaki büyük kirlilikler, kirletici yükler ve sıcaklıklar sebebiyle göze çarpmaktadır.

Bu deşarjlar, kanalizasyon sistemi, arıtma tesisi ve netice olarak alıcı sular üstünde büyük bir yük oluşturmaktadır. 

İlgili işletmeler, boşaltılan kirlilik yüküne ve/yada hacmine bağlı olarak arıtma tesislerine arıtma bedellerini ödemek zorundadırlar.

Bir çok durumda, nitel seyretme işlemleri bir tek spot kontrollerden oluşur. Bu, devamlı gözetimin mümkün olmadığı ve izin verilen sınır değerlerin ihlallerinin bir tek kaza ile tespit edilmiş olduğu anlamına gelir.

Atık su arıtma tesisi arızasına niçin olabilecek kabul edilemez deşarjlar yapılırsa, karşı önlemlerin süratli bir halde uygulamaya konması mümkün değildir.

Bundan dolayı, hacimsel akış hızlarını ve KOİ (kimyasal oksijen ihtiyacı) yüklerini ve netice olarak boşaltılan yükleri belirlemek için spektrometre probları ve mobil akış ölçerler yapılabilir. 

Kanalizasyon sistemlerine sızmaların azaltılması ve kontrolü için uzun vadeli bir seyretme ve bakım programı uygulamaya konmalıdır. 

Ölçemediğiniz, izlemediğiniz vakayı bilemezsiniz ve yönetemezsiniz.

Öteki taraftan kanalizasyon sistemindeki evsel atık suya içme suyu şebeke sisteminden temiz su, yerüstü suyu, yeraltı suyu sızması halinde atık su arıtma tesisi işletmesinde ciddi problemler oluşturur ve atık su arıtma verimliliği düşer. Temiz su kaynakları da kirletilir.

Kanalizasyon sisteminin geçmiş olduğu güzergahta, yeraltı su seviyesinin belirlenmelidir ve izlenmelidir.

Bu yüzden kanalizasyon sisteminde evsel atık suyun kalitesi ve değişimleri izlenmelidir. 

Kanalizasyon sistemi bacalarında atık su kalitesi periyodik olarak izlemeye alınmalı. Problemler var ise çözümler üretilmelidir. 

Temiz yeraltı suyu sızması 

Kanalizasyona temiz yeraltı suyu sızma noktasının tespit edilmesi ile ilgili olarak meydana getirilen araştırmalar ve yurt dışındaki uygulama mühendisi kişilerle meydana getirilen görüşmelere istinaden 3 değişik parametre üstünden takip yapılması mümkündür.

Her durumda terfi merkezlerinden geriye doğru her bir bacada tek tek ölçüm yapılması esastır.

Bunun için kanalizasyon sistemi bacalarının bulunmuş olduğu bölgeler harita üstünde gösterilmelidir.

Kanalizasyon sistemi haritalandırılması yapılmalıdır. Böylece kanalizasyon sistemi güzergahı ortaya konmalıdır.  

Birbirini takip eden birden fazla terfi merkezleri var ise öncelikler terfi merkezlerinde ölçümler yapılmalıdır.

Sonrasında ölçümler, terfi merkezlerinden geriye doğru kanalizasyon sistemi bacalarında yapılmalıdır.

Kanalizasyon sistemine yerüstü suyu, yeraltı suyu ve içme suyu tespitleri ile ilgili aşağıda verilen üç yöntem vardır. 

Yöntem

Yöntem 1: Debimetre

İlk yöntem debi takip edeni olabilir. Sadece bu yöntemde debimetrenin baca içine montajı yapılıp bir süre (minimum 2 gün) ölçüm kayıt altına alınması gerekir.

Her bir bacadan alınan okumalar yardımıyla debinin hangi bacadan sonrasında beklenenden fazla yükseldiği ortaya çıkarılabilir.

Debimetrenin baca içine montajı kolay olmasına karşın her bacada 2 gün yitirmek anlamına gelmektedir. Bu yöntemle tespit oldukça uzun vakit alır. 

Yöntem 2: Spektrofotometrik prob ile KOİ tespiti

İkinci bir yöntem her bacada UV-Vis taramalı spektrofotometrik bir prob ile KOİ okuması yapmak.

Okumalar 90 saniye gerçekleştirilmekte olup hızlıca okuma almak mümkün.

Her bir bacadan alınan KOİ okumaları karşılaştırıldığında KOİ parametresinin hangi bacadan sonrasında ani azalım gösterdiği tespit edilebilir.

Bu sistem de maliyeti ortalama 20 bin euro + KDV’dir. 

Yöntem 3: Çözünmüş oksijen ölçümü

Üçüncü yöntem olarak kanalizasyon sisteminde her bacada çözünmüş oksijen (ÇO) parametresinin takibini yapmak mümkündür.

Gene terfi merkezlerinden başlayarak her bacada alınan ÇO ölçüm değerleri karşılaştırılarak ÇO parametresinin hangi bacadan sonrasında arttığı yakalanabilir.

Lüminesans yöntemiyle su ve atık su ortamındaki çözünmüş oksijenin optik sensorlar ile tespit edilebilir.

Emek verme sıcaklığı 0-50 aşama ve ölçüm aralığı 0.5-20 mg ÇO/L olmakla beraber paslanmaz çelik sensor başlıklıdır.  

Bu amaçla kullanılabilecek olan n-Situ markalı prob kullanılabilir. Sistem koordinat bilgileriyle beraber kayıt alınabilmelidir.

Sahada kullanım için lüzumlu olan android işletim sistemine haiz olmalıdır. Probun kablo boyu minimum 9,0 metre ve prob paslanmaz çelik malzemeden üretilmiş olmalıdır.

Bundan dolayı baca içine indirilirken yada ölçüm alırken oluşabilecek çarpma vb darbelere dayanıklı olmalıdır.

Bilhassa atık su ortamı içindeki kirlilikten etkilenmeme, sağlamlık ve uzun ömürlü hizmetin mühim olduğu düşünüldüğünde, belirtilen LDO (Luminescent Dissolved Oxygen) teknolojisiyle çalışan sensorların, kanalizasyon hattının bacalarında oksijen konsantrasyonu için monitoring sistemi uygulanabilir.

Bu sayede, oksijen konsantrasyonunun artmaya başladığı bacada noktasal bir tespit yapılarak o bölgedeki sebepler daha spesifik olarak araştırılır.

Yukarıda sıralanan üç yöntem göz önüne alındığında bu uygulama için en avantajlı seçenek, üçüncü seçenek olan, çözünmüş oksijen (ÇO) ölçümü olacaktır.

Birden fazla sistem alındığı taktirde tüm bacalar daha süratli ve seri bir halde taranabilecektir.

ÇO ölçümü ile bu parametrenin artış gösterdiği baca bulunduktan sonrasında, bu baca ve bu bacadan önceki ve sonraki bacalardan numuneler alınıp KOİ ölçümleri ile ikinci bir doğrulama yapılır.

Dağıtılmış ısı idrak etme

Geleneksel yöntemlerin aksine, dağıtılmış ısı idrak etme (DTS) benzer biçimde uyarlanabilir ve yenilikçi istenmeyen suyu (I/I) idrak etme ve ölçüm teknikleri, daha azca çevresel riskle daha yüksek doğruluğa haiz olabilir.

DTS teknolojisi, 1980’lerde İngiltere’de telekomünikasyon kablolarını kontrol etmek için geliştirilmiş bir seyretme tekniğidir.

Teknik, vakit içinde fiber optik kabloların açıklıkları süresince sıcaklığı ölçerek sistem davranışını çözümleme etmeye dayanmaktadır.

DTS yöntemi, barajlarda ve petrol endüstrisinde sızıntı kontrolü, yangın kontrolü ve boru hattı seyretme benzer biçimde değişik alanlarda geniş çapta uygulanabilir bir teknik haline gelmiştir.

Ek olarak, DTS’nin akarsu hidrolojisi, limnoloji, yeraltı suyu bilimi ve kentsel kanalizasyon sistemleri araştırması benzer biçimde su alanında çeşitli uygulamaları vardır.

DTS’nin tam ölçekli kanalizasyon sistemlerinde uygulanması, 2009 yılından beri kanalizasyon sisteminde uygulanmaktadır.

Ek olarak, bu yöntem, sıhhi kanalizasyonlardan gelen yasadışı (yasadışı) bağlantıları saptamak için kanalizasyonlarda başarıyla uygulanmıştır.

Son on yılda, kanalizasyon sistemlerinde istenmeyen suyun (I/I) tespiti oldukça dikkat çekerken, istenmeyen su (I/I) miktar tayini mevzusunda azca sayıda emek harcama bulunmaktadır.

I/I niceleme, kanalizasyon şebekesinin durumunu değerlendirmek için kıymetli bir araçtır.

Her bir boru bölümündeki bireysel I/I kaynaklarının ciddiyetinin değerlendirilmesi ve rehabilitasyon ile kanalizasyon sistemine I/I’nin azaltılması için kullanılabilir. 

Robot

Taşmaların ve göllenmelerin olduğu yerlerde kanalizasyon sistemi ne olursa olsun denetim edilmeli. 

Kanalizasyon sisteminde denetim, bakım ve onarım yapılmadan ilkin hidrojen sülfür (H2S) ve metan (CH4) konsantrasyonları ölçülmelidir.

Metan gazı patlayıcı bir gazdır. Kanalizasyon içinde oldukça zehirli ve zararı dokunan bir gaz olan H2S konsantrasyonu, 10 ppm’in üstünde ise işçiler kanala girdirilmemeli.

İşçiler, bir tek kanalizasyon çapı 150 santimetre ve üstünde olan kanal hattında lüzumlu önlemeler alındıktan sonrasında girebilir.

Aksi durumda bu tür zehirli ve zararı dokunan gazlar solunum sistemi yolu ile kana karışarak insanların kısa sürede yaşamını kaybetmesine niçin olur.

Kanalizasyon sistemine giriş şartları uygun değilse kanal kapakları açılarak ya da içeri basınçlı hava basılarak havalandırmalıdır (Detay çalışmaya buradan ulaşabilirsiniz).
 

3.JPG

Biçim 3. Kanalizasyonda H2S ve CH4’in basınçlı hava uzaklaştırılması

 

Gaz uzaklaştırılması yapılmayan kanalizasyon sistemine insan girdirmek cinayettir. 

Gazların kanalizasyon sisteminden uzaklaştırılmasından sonrasında son aşama olarak kanalizasyona robot indirilir.

Robot ile kanalizasyona sızma ve kaçak bağlı noktaları tespit edilir. 

Kapalı dönem tv (CCTV) kullanarak kanalizasyon sistemi incelenebilir.

Minik bir kamera borunun uzunluğundan aşağı doğru hareket eder ve operatörün yüzeyde görüntülenen bir ekran vesilesiyle sızıntıları tespit edebileceği görseller üretir.
 

4.jpg

Biçim 4. Kanalizasyon görüntüleme robotu ile görüntüleme emek harcaması

 

5.jpg

Biçim 5. Kanalizasyon sistemini robotla seyretme

 

Genel anlamda bu sistemler, 10-150 santimetre çapındaki kanalizasyon borularına uygulanır.

Kanalizasyon sisteminin su geçirmez video kamera ile izlenmesi Biçim 6‘da verilmiştir. 
 

6.jpg

Biçim 6. Kanalizasyonun su geçirmez video kamera ile izlenmesi

 

Kanalizasyon görüntüleme araçları kablo yardımıyla ve uzaktan kumandayla istenildiği şekilde yönetilebilmektedir.

Kanalizasyon hatlarına gönderilen araçlar, ustalaşmış takımlar tarafınca denetim edilerek hattın anlık verilerle görüntüleri kayıt altına alınabilmektedir.

Ø200 mm ve üstü her çapta ve cinste boruda araştırma yapılarak görüntü̈ alınabilmektedir (Biçim 7).
 

7.jpg

Biçim 7. Kanalizasyon sisteminde olası kusurlar

 

Netice

Kanalizasyon sistemine yerüstü ve yeraltı suyunun, içme suyu şebeke suyunun ve atık suların kanalizasyona sızdığı yada atık suların yasadışı bağlandığı kaynaklar tespit edildikten sonrasında derhal sızmaya ve yasadışı bağlanmaya bağlı (çatlak, çökme, patlak ve bağlantı hatası benzer biçimde) olarak çözümler uygulamaya konmalıdır.

Nereden atık suların yasadışı bağlandığı tespit edilir. Böylece, kanalizasyon sistemindeki atık suya temiz suyun ve yasadışı atık su sızması önlenmelidir. 

Kanalizasyon sistemini izlemek için teknolojik imkanlardan yararlanmak gereklidir. 

Kanalizasyon sistemini takip ederek buna bakılırsa kanalizasyon borularının belli periyotlarda bakım ve onarımı yapılmalıdır.

Bugün kanalizasyon boruların bakımı ve onarımı mevzusunda ciddi teknolojik uygulamalar geliştirilmiştir. 

Ülkemizdeki kanalizasyon borularının çapları genel anlamda küçüktür, bir çok şehirlerde 30 ila 60 santimetre çapındadır.

Bu kadar ufak çaplı kanalizasyon boruları daha sık aralıklarla tıkanır, aşınır ve hasar görür.

Verimli emek harcaması için daha sık aralıklarla bakım ve onarımının yapılması gerekir. 

H2S ve CH4 uzaklaştırılması yapılmış olan çapları 1,5 metreden büyük kanalizasyon sistemlerine minimum iki şahıs olarak girilmektedir.

Kanal içinde çalışacaklar kişiler, mevzusunda hususi olarak eğitilmiş uzmanlar olmalıdır. Şu sebeple çalışmış oldukları ortamlar oldukça tehlikeli ve risklidir.

Kişiler kanalizasyona girmeden ilkin lüzumlu güvenlik elbiselerini giymeli ve maskelerini takmalıdırlar.

Operasyonal Kanalizasyon Atık Su Yönetimi (OKAY), kanalizasyonların eğimini, içinden geçen atık suyun hususi durumunu, debisini ve çapını göz önüne alarak tüm kanalları 2 ila 4 senelik periyotlarda temizlemeli, bakımı ve onarımı yapılmalıdır.

Bilhassa göllenmelerin ve taşmaların olduğu bölgeler ilk olarak incelenmelidir. 

Kanal içinde bulunan ya da kanal duvarlarına yapışmış sedimentler ve pislikler, yüksek basınçlı su yardımıyla çözülür ve temizleme aracı yardımıyla emilir.

Hemen sonra elde edilmiş sedimentlerin ve çamurun drenaj ve arıtması yapılır. Böylece içindeki kimyasal maddeler etkisizleştirilmiş olur (Biçim 8).
 

8.JPG

Biçim 8. Kanal temizliğinin şema halinde vizyonu (kombine aracı)

 

Çökelmiş inorganik malzemeler ve oluşan yağ-gres depozitleri giderilir.

Topla kanal temizleme sistemi, bilhassa çapları 13-60 santimetre kanalizasyon boruları için oldukça başarılıdır.

 

9.JPG

Biçim 9. Topla temizleme

 

Bilhassa kanalizasyon sistemine içme suyunun sızması hem içme suyu şebeke sisteminin hem de kanalizasyon sisteminin problemli bulunduğunu gösterir. Derhal bakıma alınmalıdır. 

Kanalizasyon sisteminde gelecekte yaşanması olası problemleri minimize etmek için sistemin elektronik haritasını çıkartmakta yarar vardır. 

Bilhassa yağışların yüksek olduğu kış aylarında kanalizasyon sistemi çevresinde yeraltı su seviyesi ölçülmeli ve sisteme sızma var ise önlemler alınmalı ve sızmalar önlenmelidir. 

Genel olarak, kontrolü yapılmayan kanalizasyon sistemlerinde yabancı ve yasadışı bağlantılardan gelen istenmeyen atık su hacminin ortalama yüzde 50’sine eşit olabilir.

Denetim edilmeyen ve takip edeni yapılmayan bazı şehirlerde, yasadışı bağlanan atık su, evsel atık su hacmini bile aşabilir.

Bundan dolayı, bu mevzuyu yönetmek ve denetlemek için rehabilitasyon önlemlerinin alınması önemlidir.

Kanalizasyon sistemlerinde istenmeyen suyun (atık su ve yeraltı suyu) takip edeni için akış hızı ölçümü ve seyirci şekilleri benzer biçimde çeşitli geleneksel ve yenilikçi teknikler mevcuttur.

Akış hızı ölçümü, kuru hava koşullarında su dengesini ve günlük akış hızını çözümleme etmeye ve minimum gece akışını istenmeyen su ile ilgili akış olarak atamaya dayanan bir yöntemdir.

Sadece aşırı yüklü sistemlerde kanalizasyon taşması sebebiyle bu yöntem hatalı olabilir.

Ek olarak, gece süresince akışın olmadığı varsayımı, kanalizasyon şebekesi sızıntısının dikkatsizlik edilmesi ve akış ölçümü esnasında – bilhassa sığ atık su akışlarında – aletsel hatalar, akış hızı ölçüm yöntemini güvenilmez hale getirir.

Akıllı kanalizasyon altyapısı, akıllı sistemle izlenebilir, raporlanabilir ve çözümler üretilebilir.

Böylece kanalizasyon sisteminde hem sel felaketi tesirinin hafifletilmesinde ve yasadışı atık suların bağlanmasının önlenmesinde hem de sediment birikmesinin ve kemerleşmenin önlenmesi için erken müdahaleler yapılmasında çözümleri üretilir. 

Kirlilik yükü değişen atık suları, evsel atık su arıtma tesislerinde verimli şekilde arıtma mümkün değildir.

Bu yüzden kanalizasyon sistemi sık aralıklarla takip edilmeli.

Bazı AB ülkeleri ve İsrail, esrar, eroin ve benzeri zararı dokunan kimyasallar kullanımını, kanalizasyon sistemini izleyerek takip etmekte. Ve kullanılan bölgeleri ve kullanılan miktarları belirlemekte.

Kanalizasyon sistemi bölgede yasadışı kimyasal kullanımı tespiti için mühim laboratuvardır. 

İzlemediğiniz sistemi denetim edemezsiniz.

 

 

*Bu makalede yer edinen fikirler yazara aittir ve Independent Türkçe’nin editöryal politikasını yansıtmayabilir. 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

mersin escort antalya escort bursa escort antalya escort istanbul evden eve nakliyat fethiye escort escort bayan