• Cts. Eki 1st, 2022

Kabeyi 500 yıl sakınan ejderha efsanesi

Byadmin

Ağu 28, 2022

Devlet dilesen hümâdan iste 
Genc [hazine] istersen ejderhâdan iste

(Fuzuli)

Fuzuli’nin “Leylâ vü Mecnûn” mesnevisinde geçen bu beyiti, “Kabeyi 500 yıl sakınan ejderha efsanesi”ni özetler mahiyette.

Bu yazıda okuyacağınız efsanenin ilk kısmı, gömü koruyucusu ejderhayla ilgiliyken ikinci kısmı bir kuşun Kureyşlilere talihin yanlarında bulunduğunu göstermesine dair.

Ejderhalar

Ejderhalar, değişik kültürlerde kanatlı, kanatsız, dört ayaklı sürüngen ve yılan benzer biçimde değişik şekillerde tasvir edilen mitolojik canlılardır.

Suda, karada yada havada yaşayabilen ejderhalar, büyük yılan, timsah benzeri bir sürüngen ya da yırtıcı kuş şeklini alabilmektedir.
 

1.jpg

Firdevsi’nin Şehname‘sinde ‘İsfendeyar ejderhayı öldürürken’

 

Ortadoğu’da ise ejderha daha fazlaca büyük yılan şeklindedir. Arapça sözlüklerde de ejderhanın bu şekilde tanımlandığı görülür.

Mesela, Muhammed b. Ebû Bekir er-Râzî (ö. 1268’den sonrasında) ejderhayı bir yılan türü olarak tanımlamaktadır.

Gömü koruyuculuğu

Ejderhaların mühim özelliklerinden biri gömü koruyuculuğudur. Denizlerde yada karada hazinelerin koruyucusu olarak görülen ejderhalara dair bir fazlaca öykü anlatılır.

O hikayelerden biri de kabenin altında saklı olduğu söylenen bir hazineye (خِزَانَةِ الْكَعْبَةِ) dairdir.

Bir kuyunun içine koyulup gizlenen gömü çeşitli mücevherler ve kıymetli objelerden oluşur.

Anlatıya bakılırsa, İslam’dan ilkin bir grup bu hazineyi çalma teşebbüsünde bulunur. 
 

2.jpg

Cizre Yüce Camii ejderha motifli kapı tokmağı

 

Kabeyi 500 yıl sakınan ejderha efsanesi 

Hırsızlık girişimi ejderha hikayesinin de başlangıcını oluşturur.

Tarihçi Ezraki (ö. 864 [?]),  “Ahbâru Mekke” adlı eserinde bu hırsızlık girişimi üstüne Tanrı’ın “sırtı kara, karnı ak, başı oğlak başı bir yılanı” gönderdiğini ve onun 500 yıl kâbeyi koruduğunu söyler.

Kim ki bir fenalık için yanaştı helak oldu. Kabede bulunanı çalmaya kimse yeltenemedi.

(Ahbâru Mekke, 87)

İnsanlar tarafınca her gün beslenen ejderha gündüzleri dışarı çıkıp geceleri inine geri dönüyordu. 
 

3.jpg

Hz. Ali’yi bir ejderhayla savaşırken gösteren minyatür

 

Yüzyıllar süresince kabe hazinesini sakınan ejderha ek olarak kabeye zarar verilmesini de önlüyordu.

Hikayenin geri kalanında talihin iyi mi Kureyş kabilesinden yana döndüğü anlatılır.

Buna bakılırsa, bigün Kureyş kabilesi kabeyi onarmak istediğinde koruyucu ejderha onların yapıyı yıkacağını zannedip geçit vermez.

Bunun üstüne Kureyşliler, Tanrı’a kabeyi onarmalarına müsaade etmesi için yakarış ederler.

Peşinden “sırtı kara, karnı ak, bacakları altunî” bir kuş gelip ejderhayı alıp götürür.

Bir sembol olarak ejderha

“The Dragon in Medieval East Christian and Islamic Art” adlı kitabın yazarı Sara Kuehn, ejderhanın, değişimi ve geçiş süreçlerini sembolize ettiğini belirtdir. 

Bunu esas alırsak Mekke’de Kureyş sürecinin başlangıcı ejderha hikayesiyle sembolize edilir.

Hikayenin sonunda Kureyş’in duası sonucunda bir kuşun çıkagelip ejderhayı alıp götürmesi de yeni bir devrin başladığını haber verir.

 

 

Kaynaklar:

al-Rawi, Ahmed K.. “The Religious Connotation of the Islamic Dragon” Fabula, vol. 53, no. 1-2, 2012, 82-93.
Muhammed b. Abdullah el-Ezrakī, Aḫbâru Mekke ve mâ câʾe fîhâ mine’l-âs̱âr (nşr. Rüşdî Sâlih Melhas), I-II, Beyrut 1399/1979.
Kuehn, Sara (2011), The Dragon in Medieval East Christian and Islamic Art, Brill.

*Bu makalede yer edinen fikirler yazara aittir ve Independent Türkçe’nin editöryal politikasını yansıtmayabilir. 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

mersin escort antalya escort bursa escort antalya escort istanbul evden eve nakliyat fethiye escort escort bayan