• Cum. Eki 7th, 2022

Kayalara oyulan bir antik şehir: Pirin

Byadmin

Ağu 28, 2022

Senelerdir, halkın günlük hayatta Semsur söylediği Adıyaman’a gidip gelirim. Oldukça fotoğraf, fazlaca öykü biriktirmişliğim söz mevzusu.

Adıyaman’ın benim için büyülü bir havası, dikkatimi çeken zamanı geçmişi var. Mezopotamya genelinde mevcud dağ, ova ve dere kültürünün en canlı yaşandığı yerlerden biri bulunduğunu söyleyebilirim.

Bu hususi durumunu Fırat Nehri’ne ve Orta Toros sıra dağlarına borçlu olan kentte müthiş bir zamanı doku günümüze ulaşmış.

Bölgede “Hititler, Hurriler, Kummuh, Asur, Medler, Persler, Kommagene, Roma, Bizans, Emeviler, Abbasiler, Selçuklular, Artuklular, Zengîler, Eyyûbîler, Moğollar, Memlûkler, Dulkadiroğulları ve Osmanlılar yargı sürmüş.” 1
 

IMG-20220821-WA0046.jpg

Fotoğraf: Şeyhmus Çakırtaş

 

Bugün Adıyaman denilince akla her şeyden ilkin dünyanın yedi harikaları içinde gösterilen Nemrut Dağı’nda bulunan anıtsal kalıntılar geliyor olsa da, Adıyaman genelinde başka antik alanlar da var ve değişik uygarlık katmanlarına ev sahipliği yapmış.

İşte bunlardan biri de asırlardır sessiz bir şekilde varlığını sürdüren Pirin Antik Kenti’dir.
 

 

Malum zamanı 2000 yıl öncesine kadar gidiyor. Bilinmeyen kısmı ise, bir ihtimal daha eski olması kuvvetle olası.

Bugün artık Adıyaman merkezle birleşen Pirin/Perre Antik Kenti, son bir iki yılda giderek daha çok dikkat çekmeye başlamış.

Senelerdir eski kaya mezarları ve taş ocağı olarak malum alan binlerce senelik derin uykusundan son zamanlarda uyanır şeklinde olmuş.
 

IMG_20220821_191143.jpg

Fotoğraf: Şeyhmus Çakırtaş

 

Meydana getirilen arkeolojik kazılarda buranın oldukça geniş bir alana yayılmış olduğu görülüyor.

Alan bir tek kaya mezarlarından ibaret değil. Zindan, su sarnıçları, tarımsal üretim sahaları, merasim alanları, saray kalıntıları günümüze kadar ulaşmış.
 

IMG_20220821_192453.jpg

Fotoğraf: Şeyhmus Çakırtaş

 

Değişik zamanlarda meydana getirilen kazılarda ortaya çıkarılan kalıntılar, senelerdir toprak altında ve bir kısmı açıkta olan kaya mezarlarının bilinenden daha mühim antik bir yer bulunduğunu gösteriyor.
 

IMG-20220821-WA0028.jpg

Fotoğraf: Şeyhmus Çakırtaş

 

Kayalara oyulmuş yapıların geneli göz önüne alındığında, buranın oldukça planlı, dönemine nazaran ileri bir bayındır planıyla inşa edilmiş olduğu anlaşılıyor.

Kayaların müthiş bir işçilikle oyulmasıyla oluşturulan mekanlar kentin antik yapısını oldukça canlı bir halde yansıtıyor.
 

IMG_20220821_185806.jpg

Fotoğraf: Şeyhmus Çakırtaş

 

Pirin antik dünyasında gezinirken insan aniden geçmişe dalıyor, kendini antik dünyanın ortasında hissediyor.

Eski çağların melodileri taş yapılardan yankılanıyor, cenaze törenleri, matem havası beliriyor.
 

IMG-20220821-WA0036.jpg

Fotoğraf: Şeyhmus Çakırtaş

 

Buralardaki mağaralar, taşın insan eliyle iyi mi dönüştürebileceğine tanıklık ediyor.

Pirin Antik Nekrepolü’nde insanların mezarlarıyla iç içe yaşayıp, yaşamadığı mevzusu net olmasa da kayalara oyulan gömüt odalarının bir ev konseptinde dizayn edilmesi, buranın da fazlaca daha eski bir yerleşim yeri olma ihtimalini akla getiriyor.
 

IMG-20220821-WA0040.jpg

Fotoğraf: Şeyhmus Çakırtaş

 

Kommagene’nin beş büyük kentlerinden kabul edilen Pirin, kısaca resmi adı ile Perre, M.S 325 senesinde inşa edilmiş olduğu düşünülüyor olsa da daha eskilere dayanan bir zamanı geçmişi olabilir.

Kentin bir geçiş güzergahı olduğu, kutsiyet bahşedilen bir yer olduğu yazılı kaynaklarda yer almış.

Malatya, Urfa ve başkent Samsato’a giden yolların kesiştiği yer olması sebebiyle mühim bir jeopolitik konuma haiz olduğu da anlaşılıyor.
 

IMG-20220821-WA0035.jpg

Fotoğraf: Şeyhmus Çakırtaş

 

Mühim su kaynaklarına haiz olan kentin, hem de kervan ve savaşçı orduların geçiş yolları üstünde olması da buranın önemini tarih süresince artırmış.

Pirin Antik Kenti’nin yapıları incelendiğinde erken Helenistik özellikler gösterdiği anlaşılıyor.
 

IMG-20220821-WA0028.jpg

Fotoğraf: Şeyhmus Çakırtaş

 

Pirin denilince nekrapol, kısaca kaya mezarları akla gelse de aslına bakarsak toprak altında eski bir şehir olduğu artık kati olarak biliniyor. 
 

IMG_20220821_181035.jpg

Fotoğraf: Şeyhmus Çakırtaş

 

İlginçtir fakat buranın üç adı var. Halk Pirin derken, arkeologlar nedense Perre demişler. Resmi adı ise Örenli.

Şu an Büyük Pirin olarak malum yerleşim yerinin, antik kentin kalıntılar üstünde inşa edilmiş olduğu biliniyor.
 

IMG_20220821_180836.jpg

Fotoğraf: Şeyhmus Çakırtaş

 

Meydana getirilen son kazılarda Kommagene sürecini yansıtan bir saray kalıntısının ortaya çıkarılması, köyün tümden kazılma kararının alınmasına niçin olmuş.

Köyde konuşulanlara nazaran, köy yakın bir zamanda boşaltılacak ve yeni yapılacak yerine taşınacak. 
 

IMG-20220821-WA0047.jpg

Fotoğraf: Şeyhmus Çakırtaş

 

Mezopotamya’nın en sıcak günlerinin yaşandığı ağustos ayında akşamın son ışıklarında ziyaret ettiğim antik Pirin kentinde meydana getirilen kazılarda ortaya çıkarılan kalıntıların öyküsünü 80 yaşındaki Abuzer Demir’den dinlediğimde, geçmişle gelecek içinde gidip geldim.
 

IMG_20220821_192107.jpg

Fotoğraf: Şeyhmus Çakırtaş

 

Pirin’de doğup, büyüyen Abuzer Demir, kalıntıların başlangıcında geçmişi özetlerken, şunlar zihnimde kalıyordu:

Ben kendimi bildim bileli köyün altında bir kentin olduğu söylenirdi. Bu yüzden köyün boşaltılacağı konuşulurdu. Yakın bir zamana kadar ikimiz de söylenenleri dinler, yarım ağızla gülüp geçerdik. Fakat sanırım bu kez iş ciddi. Yakın bir zamanda yeni bir köy inşa edilecek ve köy yeni yerine taşınacak. Birkaç ev satın alınıp, kazı yapılmış oldu. Meydana getirilen kazılardan sonrasında evlerin altında saray kalıntısı çıktı. Sarayın devamı ise içinde yaşadığımız evlerin altında.
 

IMG_20220821_191518.jpg

Fotoğraf: Şeyhmus Çakırtaş

 

Büyük Pirin adıyla inşa edilen köyün geçmişi 300 yıl öncesine dayanıyor. Eski antik kentin üstünde inşa edilen köyde bazı evlerin kesme lahit taşlardan yapıldığı görülürken, bu evlerin antik kentin taşlarından inşa edilme olasılığı var.
 

IMG-20220821-WA0041.jpg

Fotoğraf: Şeyhmus Çakırtaş

 

2000 senelik geçmişin izlerini taşıyan Pirin/Roma Çeşmesi ise halen ilk günkü şeklinde akıyor. Buz şeklinde kaynak suyunun nereden, iyi mi geldiği ise tam olarak bir sır.

Köyde yaşlıların anlatımına nazaran köyün altında üstü kapatılan devasa bir sarnıç ya da antik bir havuz var. 

Köyde nereye kazma vursan geçmişin izleri çıkıyor. Hani insanoğlu bazı bölgeler için topraktan tarih fışkırıyor derler ya, ha işte Pirin o yerlerden biri.

 

 

Kaynaklar:

1. Demirkent, 1977: 232
2. Wikipedia
3. Kültür Portalı

*Bu makalede yer edinen fikirler yazara aittir ve Independent Türkçe’nin editöryal politikasını yansıtmayabilir. 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

mersin escort antalya escort bursa escort antalya escort istanbul evden eve nakliyat fethiye escort escort bayan