• Cts. Eki 1st, 2022

Moda endüstrisinde ekolojik dönüşüm: Sürdürülebilir moda

Byadmin

Eyl 15, 2022

Yeryüzüne en büyük ziyanı veren sektörler içinde tekstil var.

Tüketim alışkanlıkları, süratli üretim, internasyonal pazarlama ve lojistik ağları moda endüstrisinin çevreye bıraktığı izlerin başlıca sebeplerinden.

Zira moda endüstrisi, küresel sera gazı salımlarının yüzde 8 ila 10’unu oluşturuyor 

Moda endüstrisinin çevreye maliyeti

Moda yada tekstil endüstrisi, birçok ülkenin ekonomisinde büyük hisse sahibi. 2016 verilerine bakılırsa, moda endüstrisinde ortalama 75 milyon işçi istihdam ediliyor. 

Moda endüstrisinin süratli gelişimi, endüstrinin sebep olduğu negatif çevre etkilerini de hızla artırdı.

Sektör, insanların sebep olduğu karbon salımının ortalama yüzde 8 ila yüzde 10’unu oluşturuyor. Bu oran, tüm internasyonal uçuşlardan ve deniz trafiğinden daha çok karbon salımı demek. 

Moda sektörünün dünyada büyük bir pazarı var. Bu da üretilen bir kıyafetin tüm dünyada satışa sunulması demek.

Söz gelimi Endonezya’da üretilen bir tişört İran’da satışa sunulabilir. Ya da Çukurova’da toplanan pamuk, yurt haricinde işlenip, elbise hâline getirilip tekrardan Türkiye pazarında satılabilir.

Tüm dünyayı dolaşan bir giyim parçasından söz ediyoruz. Lojistik aşamalar esnasında fazlaca karbon salımı gerçekleşir. 

Tekstil ürünleri yalnızca üretim aşamasında doğaya zarar vermiyor. Satın alınan giyim yada yan ürünler çamaşır makinesinde yıkanırken, çözünen mikroplastikler atık sulara karışıyor.

Bu da akarsu, deniz ve okyanusları kirletiliyor. Bu durum, süratli modanın oldukca fazla plastik ve kimyasal kullanmasından kaynaklanıyor. 

İşin fena yanı, satın alınan elbise ve yan moda ürünlerinin büyük bir kısmı her yıl çöplüğe gidiyor. 

Modanın su ayak izi

Su ayak izi (water pootprint), insan eylemlerine bağlı olarak harcanan su hacmi olarak anlatılır. 

Moda endüstrisi, dünyada en oldukca su harcayan endüstriler içinde.

Bunun sebebi, bir giyim üretilirken oldukca fazla suya gerekseme duyulmasındandır. 
 

SHVETS Production Pexels.jpg

Fotoğraf: SHVETS Production/Pexels

Bilhassa pamuk, yetişme aşamasında oldukca fazla su ister. Averaj bir pamuklu tişörtün üretilmesi için 2700 litre su harcanır.

Erişkin bir insanoğlunun günde averaj 3,5 litre su tükettiğini hesaba katarsak bu miktar, ortalama 700 kişinin bir günlük içme suyuna denk gelir.

Tekstil işçilerinin emek harcama koşulları

Süratli moda anlayışının bir sonucu olarak, işçiler uzun emek harcama saatleriyle ve düşük ücretlerle çalışıtırılıyor. 

Bilhassa azca gelişmiş ülkeler, küresel moda endüstrisinin yıkıcı sonuçlarıyla karşı karşıya.
 

Agung Pandit Wiguna Pexels.JPG

Fotoğraf: Agung Pandit Wiguna/Pexels

 

Günümüz giyim fabrikalarında yaşanmış olan insan hakkı ihlalleri, yetersiz kanunlarla destekleniyor.

2013’te Bangladeş’teki konfeksiyon fabrikasının yıkılması, tüm dünyada tekstil işçileri ile alakalı bir gerçeği açığa çıkarmıştı.

Bina yıkılmadan ilkin çatlaklar tespit edildikten sonrasında, alt kattaki dükkânlar ve banka kapatılmıştı.

Dakka Fabrikası ise işçilerine ertesi sabah işe gelmeleri söylemişti.

1134 kişinin yaşamını kaybetmiş olduğu elim kaza, moda sektörünün bilhassa dar gelirli bölgelerdeki acımasız emek harcama şartlarını gösteriyor.

Aslına bakarsak dünyaca meşhur markaların üretim tesislerine bakarsanız birçoğunun azca gelişmiş ülkelerde bulunduğunu görürsünüz.

Bunun pek oldukca sebebi var. Ilk olarak bu ülkeler, işçi haklarının oldukça sınırı olan ve yasal güvencelerle korunmadığı ülkeler.

Bu ülkelerde yasal asgari ücret ise yaşamak için ihtiyaç duyulan miktarın yarısından bile azca.

Tekstil üretim fabrikalarınca kaza, yaralanma, hastalık ve yangınlar sıkça görülür.

Bunun yanı sıra yaşanmış olan fizyolojik ve sözlü rahatsızlık vakaları da işçilerle meydana gelen çalışmalarla raporlaştırılmıştır. 

Moda sanayisine dair bir acı gerçek de ne yazık ki çocuk işçiler. Fabrikalarda oldukca fazla nitelikli elemana gerekseme duyulmaması ve ucuz işgücü aranması şeklinde sebeplerden, azca gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde oldukca fazla çocuk işçinin çalıştığına tanıklık ederiz.

Hatta Hindistan’da, kız evlatlarının 3-5 yıl şeklinde sürelerle tekstil fabrikalarında çalıştırıldığı Sumangali adlı bir emek harcama sistemi bile var.

Moda endüstrisinde hayvan sömürüsü

Süratli moda sektörünün korkulu yanlarından birisi de giyim için kullanılan hayvanlar. 

Kürk, deri ve hayvansal aksesuarlara olan talep, devasa bir hayvan kaynaklı moda pazarını bununla beraber getiriyor.
 

Pixabay.JPG

 

Hayvanlar derileri için öldürülüyor ve kürkleri için çiftliklere hapsediliyor. Kırılgan canlılar kirli ve dar alanlarda yaşamaya zorunlu bırakılıyor. 

Modada hayvan sömürüsü üstüne düşünülürken, tüm bu hayvan endüstrisini; insan taleplerinin var ettiğini de hesaba katmak gerekir. 

Modada yeşile boyama (greenwashing)

‘Yeşil aklama’, ‘yeşil badana’ yada ‘yeşile boyama’ olarak Türkçeleştirilen greenwashing; adından da anlaşılacağı şeklinde, esasında yeşil -yani ekolojik- olmayan bir ürünü, şirketi yada kampanyayı ekolojikmiş şeklinde gösterme durumuna deniyor.

Dev fosil yakıt şirketlerinin sürdürülebilirlik kampanyaları yürütmeleri buna örnek gösterilebilir. 

Birçok sektörde olduğu şeklinde, moda sektöründe de bol miktarda yeşile boyamaya maruz kalırız.

İklim krizinin tesirleri hissedilince, büyük markalar sürdürülebilirlik emek harcamaları hayata geçirmeye başladı.

Hâliyle, doğaya en oldukca zarar veren sektörler de en büyük kampanyaları yürüttü.

Bu sebepten; küresel pazarları olan, hatta dünyada süratli modanın başlatıcısı ve temsilcisi olan moda markalarının ‘sürdürülebilir’ ve ‘ekolojik’ reklamlarıyla sıkça karşılaşırız. 

Ilk olarak, bir markanın hakkaten ‘sürdürülebilir’ bulunduğunu öğrenmek için o markayı bütüncül olarak değerlendirmek gerekir.

Geri dönüştürülmüş giysiler üreten bir marka, öteki taraftan deri giysiler üretiyor olabilir.

Ya da merkez mağazasında yenilenebilir enerji kaynakları kullansa da daha azca ziyaret edilen mağazalarında aynısını yapmıyor olabilir.

Bundan dolayı markanın tüm tedarik zincirinin dikkate alınması mühim.

Bununla beraber süratli modaya alternatif olarak tercih edilen bir moda kültüründen anlatmak de mümkün.
 

Anna Shvets Pexels.JPG

Fotoğraf: Anna Shvets/Pexels

 

Süratli moda karşısında yavaş moda

1980’lerde tüm dünyaya yayılmaya süregelen süratli moda anlayışı ne yazık ki sürdürülemez.

Kısıtlı organik kaynakların kullanılması, moda endüstrisindeki büyümeyi çıkmaza sokuyor.

Sürdürülebilir moda, tam olarak bu çıkmazdan kurtulmak üstüne yoğunlaşan bir moda hareketi.

‘Ekolojik moda’, ‘sürdürülebilir moda’ ya da ‘yavaş moda’ olarak malum anlayış, aslen süratli moda anlayışının tam zıttını ifade ediyor.

Sürdürülebilir moda; modacıların, tasarımcıların, üretici ve tüketicilerin davranışlarında bir dönüşüm talep ediyor.

Bu dönüşüm; daha mütevazı, adil, etik, sürdürülebilir ve sıhhatli bir tüketim anlayışını içeriyor.

Süratli moda ekonomisi adil tecim sistemleri üstüne kurulu değil. Üretim ve dağıtım aşamasında pastadan minimum oranı işçiler alıyor. 

Süratli modanın ürettiği bir elbise, yavaş ve adil üretilen giysiden muhtemelen daha ucuz olacaktır. Fakat bu maliyet oldukça yanıltıcı olabilir.

Paracı giyim endüstrisinde üretilen bir kıyafetin kullanım ömrü daha kısadır.

Bunun sebebi, markaların aslen devamlı yeni ürün pazarlamak suretiyle strateji geliştirmesi. Böylece tüketiciler kullan-at kültürüne teşvik edilmiş oluyor. 

Tüketici, aslen süratli üretilen giysiden kâr ettiğini düşünebilir. Bu kıyafetin geri planındaki çevre kirliliği ve insan sağlığı tesirleri hesaba katılırsa, ürünün esas maliyeti tüm gezegene satmaca edilmiş olur. 

Etik moda, azca üretimi ve uzun vadeli kullanımı teşvik eder

Sürdürülebilir moda, aslen muhafazakâr bir moda anlayışı. Mütevazi, organik ve eski olanı; yeni olana karşı muhafaza ediyor.

Geleneksel moda, on senelik periyotlar hâlinde dönüşüm geçirirdi.

Mesela, 70’ler, 80’ler ve 90’lar modası kavramları kullanılırdı. Dolayısıyla benzer tarzda ürünlerin senelerce kullanılmasında beis yoktu. 

Günümüzde, moda anlayışının oldukca süratli değişime uğradığına tanıklık ediyoruz. Bir ürünün modası, bir sonraki mevsime kadar eskimiş olabiliyor.

Hâliyle, modanın sürdürübilmesi için tıpkı geçmiş yıllarda olduğu şeklinde azca üretim ve uzun solukta kullanım ilkesi benimsenmeli.

İkinci el ve sıhhatli ürünlerin kullanımı teşvik edilmeli.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

mersin escort antalya escort bursa escort antalya escort istanbul evden eve nakliyat fethiye escort escort bayan